675648c2785e9a3

بررسی تحلیلی دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی درباره «قلم» با رویکرد فلسفی و روایی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه فردوسی مشهد

10.30465/cw.2019.4209

چکیده

در آیات و روایات اسلامی، دو اصطلاح «قلم» و «لوح» در کنار هم به کار رفته و از مراتب علم فعلی خداوند دانسته شده است. از همین‌رو، دو اصطلاح یاد شده در فلسفه اسلامی نیز راه یافته و جزو مسائل فلسفه اولی قرار گرفته است. در این میان، فیلسوفانی مانند ملاصدرا، به گونه‌ای اجمالی و علامه طباطبایی، به گونه‌ای تفصیلی، با بهره‌گیری از آموزه‌های دینی کوشیده‌اند از «قلم» و «لوح»، تبیین فلسفی ارائه دهند. در جستار حاضر، دیدگاه ملاصدرا و علامه طباطبایی درباره «قلم» به شیوه توصیفی - تحلیلی و با رویکرد روایی و فلسفی مورد بازخوانی، تحلیل و بررسی قرار گرفته است. در پایان این نتیجه به دست آمده که براساس روایات و مبانی حکمت متعالیه، «قلم» و «اقلام» از حقایق عالم عقل می‌باشند که در سلسله طولی هستی، نسبت به حقایق پایین‌تر از خود جنبه فاعلی داشته و واسطه فیض شمرده می‌شوند. همچنین می‌توان قلم را برابر با عالم عقل و لوح را برابر با عالم مثال دانست که نسبت به عالم عقل جنبه قابلی دارد و حقایق را از آن عالم دریافت می‌کند. شایان ذکر است که میان این دو تفسیر ناسازگاری وجود ندارد و تفاوت تنها به نحوه اعتبار عقلی باز می‌گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An Analytical Study of Mulla Sadra and Allameh Tabatabai's Perspectives on Pen with Philosophical and Validity Approach

نویسنده [English]

  • mohammad ali vatandoost
Assistant Professor of Philosophy, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

In the verses and Islamic traditions, the two terms "font" and "plaque" have been used together and are considered to be of the magnitude of the current knowledge of God. The relationship between "Tablet and pen" and the levels of the current science of God has led to the emergence of two terms in Islamic philosophy and is one of the issues of the first philosophy. In the meantime, philosophers such as Mulla Sadra, in brief, and Allameh Tabatabai, have, in a detailed way, tried to use the religious teachings of these two terms to give a philosophical explanation. In the present research, it has been attempted to review and analyze the ontological conceptual analysis of Mulla Sadra and Allameh Tabatabai about "pen" with a narrative and philosophical approach. Also, some of the traditions that have been mentioned about the pen and the two thinkers have not been interpreted, and new points have been extracted. At the end, it is concluded that the "pen" and "items" are the truths of the wisdom that are in the longitudinal dynasties, and are considered to be the intermediary of grace than the facts below the subject itself.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pen
  • Mulla Sadra
  • Allame Tabatabai
  • Transcendent philosophy
  • Traditions
1. ابن بابویه، محمد بن علی، التوحید، تصحیح: هاشم حسینی، چاپ اول، قم، نشر اسلامی، 1398ق.
2. ----------، الخصال، تحقیق: غفاری، علی اکبر، قم، چاپ اول، جامعه مدرسین، 1362ش.
3. ----------، علل الشرائع، قم، چاپ اول، کتاب فروشی داوری، 1385ش.
4. ----------، معانی‌الاخبار، تحقیق/تصحیح: غفاری، علی‌اکبر، قم، دفتر اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1403ق.
5. طباطبایی، سید محمد حسین، الرسائل ‌التوحیدیة، بیروت، چاپ اول،  النعمان، 1419ق.
6. ----------، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، قم، دفتر اسلامی جامعه‌ی مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
7. ----------‏، الشمس الساطعة، تحقیق/تصحیح: حسینى طهرانى، محمدحسین‏، چاپ اول، بیروت، دار المحجة البیضاء. بی‌تا.
8. طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج علی اهل اللجاج، مشهد مقدس، نشر مرتضی، 1403ق.
9. طوسی، محمد بن الحسن، مصباح المتهجّد و سلاح المتعبّد، بیروت، چاپ اول، مؤسسة فقه الشیعة، 1411ق.
10. قمی، علی بن ابراهیم،‌ تفسیر القمی، تحقیق/تصحیح: موسوی جزائری، طیب، قم، چاپ سوم، دارالکتاب،‌ 1404 ق.
11. کلینى، محمد بن ‌یعقوب بن اسحاق‏، الکافی، تحقیق/تصحیح: غفارى على اکبر و آخوندى، محمد، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
12. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار الجامعة لدرر اخبار الأئمه الأطهار، چاپ دوم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، موسسة الوفاء، 1403ق.
13. ملاصدرا‏، اسرار الآیات، مقدمه و تصحیح از محمد خواجوی، چاپ اول، تهران، انجمن حکمت و فلسفه، 1360ش.
14. ----------، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث، 1981م.
15. ----------، المبدأ و المعاد، تحقیق: عبدالله نوران، تهران، چاپ اول،  مطالعات اسلامی، 1363الف.
16. ----------‏، إیقاظ النائمین‏، چاپ اول، تهران، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران‏، بی‌تا.
17. ----------، تفسیر القرآن الکریم، الطبعة ‌الثانیة، قم، انشارات بیدار، 1415ق.
18. ----------، شرح اصول الکافی‏، به تصحیح محمد خواجوى و تحقیق على عابدى شاهرودى‏، چاپ اول، تهران، موسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی‏، 1366ش.
19. ----------، مجموعة الرسائل التسعة، چاپ اول، قم، مکتبه المصطفوی‏، 1302ق.
20. ----------، مفاتیح الغیب، مقدمه و تصحیح از محمد خواجوی، چاپ اول، تهران،  تحقیقات فرهنگى، 1363ب.