675648c2785e9a3

بررسی دلالت آیه «اطیعوا» بر عصمت

نویسنده

گروه فلسفه دانشگاه زنجان

10.30465/cw.2020.5333

چکیده

این مقاله در زمینة کلام اسلامی به بررسی دلالت آیة «أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» (نساء /59) بر عصمت انبیاء می‌پردازد. این آیه یکی از مهم‌ترین آیات قرآنی است که از آن برای اثبات عصمت انبیاء، به ویژه نبی مکرم اسلام، و صاحبان امر استفاده شده است. استدلال به این صورت است که چون خداوند به‌طور مطلق دستور به اطاعت از رسول خود داده است، این دلالت بر عصمت او از خطا و گناه می‌کند؛ چرا که اگر رسول معصوم نباشد، ممکن است در دستورات خود به مردم دچار عصیان یا خطا شود؛ در نتیجه، دستور مطلق خدا به اطاعت از او، منجر به تبعیت مردم از رسول در عصیان و خطایش خواهد شد و این خلاف غرض خداوند از ارسال رسول است. به نظر نویسنده، این استدلال مخدوش است و استفاده از اطلاق آیه برای اثبات عصمت بر اساس مباحث علم اصول و شرایط اخذ به اطلاق یک کلام درست نیست. آیه در مقام بیان عصمت یا عدم عصمت انبیاء نیست؛ بلکه صرفاً در مقام بیان اصل حکم ضرورت اطاعت از رسول و صاحبان امر توسط مردم است. علاوه بر اینکه قرائن عقلی و نقلی متعددی وجود دارند که آیه را از ظاهر مطلق آن منصرف و ضرورت اطاعت را مقید به عدم مخالفت دستورات رسول و صاحبان امر با کتاب و حکم خدا می‌سازند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critical Studying of Implying the Verse “Aṭīʿū” on Infallibility

نویسنده [English]

  • Hossein Atrak
Associate Professor, University of Zanjan
چکیده [English]

This paper in the field of Islamic theology scrutinizes the implication of the verse Aṭīʿū on the infallibility. The verse (اطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ) “Obey Allah and obey the Messenger and those of you who are in authority” (Q. Nisa /59) is one of the most important Quranic reasons that Islamic theologians have prepared for proving the infallibility of prophets, especially Islam prophet. Muslim theologians have made a reason like this: 1) God has absolutely commended Muslim believers to obey the Messenger and those who have authority on others among them. 2) If they were not infallible, God’s absolute command to obey them would be wrong. 3) But God never is wrong. 4) Therefore, they were infallible. The author thinks that this reasoning is wrong. According to some evidences, God’s command to obey the Messenger and who are in authority is not absolute. On the other hand, there is no correlation between God’s absolute command to obey someone and his infallibility.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Prophet
  • Infallibility
  • the Verse “Aṭīʿū”
  • Premises of Wisdom

منابع

  1. ابن عطیه، مقاتل؛ جمیل حمود، محمد، أبهى المراد فی شرح مؤتمر علماء بغداد، بیروت: مؤسسة الأعلمی، چاپ اول، 1423ق.
  2. استرآبادى، محمد جعفر‏، البراهین القاطعة فی شرح تجرید العقائد الساطعة، تحقیق مرکز مطالعات و تحقیقات اسلامى، ‏قم: مکتب الأعلام الإسلامی، چاپ اول، ‏1382ش.
  3. آمدى، سیف الدین، أبکار الأفکار فی أصول الدین، (کلام اشاعره)،‏ تحقیق احمد محمد مهدى، قاهره: دار الکتب،‏ ‏1423ق.
  4. تفتازانى، سعد الدین ، شرح المقاصد، تحقیق عبد الرحمن عمیره‏، افست قم:‏ الشریف الرضی‏، چاپ اول،‏ 1409ق‏.
  5. حر عاملی، وسائل الشیعه، قم: مؤسسه آل البیت. 1409ق.
  6. خراسانی، محمد کاظم، کفایة الاصول، بیروت: مؤسسه آل البیت لأحیاء التراث، 1429ق (2008).
  7. رازی، فخرالدین، تفسیر مفاتیح الغیب‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی،‏ چاپ سوم‏، 1420‏ق.
  8. زارعی شریف، وحید، «بررسی روش استنباط اطلاقات از طریق اجرای مقدمات حکمت». فصلنامة مطالعات فقه و حقوق اسلامی، سال هفتم، شماره 25، پاییز 1390، صص 43-65.
  9. سبحانى جعفر‏، الإنصاف فی مسائل دام فیها الخلاف‏، قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع)،‏ چاپ اول‏، 1381ش.
  10. سبحانى، جعفر‏، رسائل و مقالات،‏ قم: مؤسسة الإمام الصادق(ع)،‏ چاپ دوم، 1425 ق‏.
  11. شبر، عبدالله، حق الیقین فی معرفة أصول الدین‏، قم: أنوار الهدى‏ چاپ دوم، 1424ق.
  12. صدوق، من‏لایحضره‏الفقیه، انتشارات جامعة مدرسین قم، 1413.
  13. طباطبایى‏، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمة سید محمد باقر موسوى همدانى، قم: دفتر انتشارات اسلامى، چاپ پنجم، 1374ش.
  14. علامه حلی، الباب الحادی عشر مع شرحیه النافع یوم الحشر و مفتاح الباب‏، شرح فاضل مقداد و ابوالفتح بن مخدوم حسینى‏، مقدمه و تحقیق از دکتر مهدى محقق، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامى، چاپ اول. 1365ش.
  15. علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1408.
  16. علامه حلى، الألفین‏،  قم: انتشارات هجرت‏، چاپ دوم، 1409 ق‏.
  17. علمی، محمدرضا، «واکاوی نظریة محقق خراسانی در افزودن مقدمة چهارم به مقدمات حکمت». فصلنامة مطالعات اسلامی: فقه و اصول، سال چهل و چهارم، شماره پیاپی 1/88، بهار 1391، صص 39-52.
  18. قزوینى، سید امیرمحمد، الآلوسی و التشیع، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، چاپ اول، 1420ق‏.
  19. مجلسى، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت: مؤسسة الوفاء‏، 1404ق.
  20. محدث نورى، مستدرک الوسائل، مؤسسه آل البیت علیهم السلام قم، 1408ق.
  21. محقق داماد، سید مصطفی، مباحثی از اصول فقه، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1382ش.
  22. مظفر، محمد حسن، دلائل الصدق،‏ قم: مؤسسة آل البیت(ع)، ‏چاپ اول،‏ 1422ق.
  23. مظفر، محمدرضا، اصول الفقه، تحقیق صادق حسن زاده مراغی، قم: منشورات عزیزی، چاپ دوم، 1386.
  24. مکارم شیرازى، دروس فی العقائد الإسلامیة، قم: مدرسه امام على بن ابى طالب(ع)،‏ چاپ سوم، 1385‏ش.
  25. موسوى شفتى، سید اسد الله، الإمامة، تحقیق سید مهدى رجائى،‏ اصفهان: مکتبة حجة الإسلام الشفتی،‏ چاپ اول، ‏1411 ق‏.