675648c2785e9a3

بازخوانی جوهر و عرض از منظر ملاصدرا در تفسیر آیات اسماء و صفات

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته فلسفه گرایش حکمت متعالیه، دانشگاه فردوسی مشهد

2 استاد دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار فلسفة اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد

10.30465/cw.2020.5434

چکیده

در بررسی آثار ملاصدرا درباره جوهر و عرض در تفسیر آیات اسما و صفات الهی با دو معنا از جوهر و عرض روبرو هستیم. رابطه این دو معنا مشترک لفظی است. یکی معنای مشهور که طبق آن موجود ممکن به جوهر و عرض تقسیم می‌شود. در این معنا وجود حق در هیچ یک از این اقسام جای نمی‌گیرد؛ زیرا در این تقسیم ماهیت مقسم است. ملاصدرا با توجه به همین معنا «لیس بجوهر» را از صفات سلبی خدا می‌داند و دلایلی را برای آن اقامه می‌کند. معنای دیگر با توجه به مبانی خاص ملاصدرا چون اصالت وجود، وحدت شخصی وجود و فقر وجودی است. در این معنا تعریف ملاصدرا از جوهر و عرض متفاوت با تعریف آن دو در فلسفه است و این تفاوت به خاطر تعریف خاص و ویژه‌ای است که برای ماهیت مطرح می‌کند. وی در تفسیر آیات اسما و صفات الهی، حق را جوهر و اسما و صفات او را عرض می‌داند. مقسم در این تقسیم ماهیت یا موجود ممکن نیست بلکه اصل وجود است و در این معنا ماهیت ظل وجود و اخس آن است. این مقاله با روش تحلیل مفهومی به توصیف و مقایسه این دو معنا می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Essence and accident from Mulla Sadra’s point of view in interpreting the verses of “Asma” and “Sefat”

نویسندگان [English]

  • mahbobeh rajaei 1
  • seyd morteza hosseini shahroudi 2
  • Abbas Javareshkyan 3
1 PhD student in Islamic philosophy, Ferdowsi University of Mashhad
2 Professor of Islamic Philosophy, Ferdowsi University of Mashhad
3 Associate Professor of Islamic Philosophy, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده [English]

Someone encounters with two meanings behind essence and accident in interpreting the verses of asma ad sefat in Mulla Sadra’s writings. The relation between of them is verbal resemblance. According to famous meaning, possible existence is divided to essence and accident. In this meaning, the existence of God is included in none of them, because the quidity is foundation of dividing. For this reason, Mulla Sadra considers “is not due to essence” as negative trait of God and gives proofs to support it.
The other meaning is due to special foundations of Mulla Sadra’s thought like originality of existence, unity of existence and dependency of existence. There are differences between this meaning and famous meaning of essence and accident, because of special definition of the quidity. He knows God as essence and Asma and Sefat as accident. Foundation of dividing is not the quidity or possible being, but the existence itself and in this meaning, the quidity is the shadow of existence. This paper describes and compares these meanings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Mulla Sadra
  • The quidity
  • Essence
  • Accident
  • Asma
  • Sefat
-      قرآن کریم

-      نهج‌البلاغه

-      ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1385 ه.ش)، الاشارات و التنبیهات (ج 1)، ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، چاپ پنجم، تهران، سروش.

-      ابن‌سینا، حسین بن عبدالله،  (1404)، الشفاء (المنطق)، قم، مکتبة آیة الله المرعشی.

-      ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1383 ه.ش)، دانشنامه علایی الهیات، همدان، دانشگاه ابن‌سینا و انجمن آثار مفاخر فرهنگی.

-      ابن عربی، محمد بن علی، (1966)، فصوص الحکم و التعلیقات علیه، بیروت، دارالکتاب العربیه.

-      ابن‏منظور، محمد بن مکرم (1405)؛ لسان العرب، قم، نشر ادب حوزه.

-      ارسطو، (1980)، منطق ارسطو، تحقیق عبدالرحمن بدوی، بیروت، دارالقلم.

-      اشعرى، ابوالحسن، (1400)، مقالات الإسلامیین و اختلاف المصلین، آلمان، ناشر فرانس اشتاینر.

-      تهانوى، محمد على (1996)؛ کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت، مکتبة لبنان ناشرون.

-      جوادی آملی، عبدالله، (1386)، رحیق مختوم (ج 1،7،10)، تحقیق حمید پارسانیا، قم، اسراء.

-      جوادی آملی، عبدالله، (1382)، سرچشمه اندیشه، ج3، تنظیم عباس رحیمیان محقق؛ قم، اسراء.

-      راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412)؛ المفردات فی غریب القرآن‏، بیروت، دارالعلم.

-      سبزواری، هادی بن مهدی، (1383)؛ اسرار الحکم، تهران، مولی.

-      شیخ اشراق، شهاب‌الدین یحیی سهروردی، (1375)، مجموعه مصنفات، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.

-      شیخ صدوق، ابن‌بابویه، محمد بن علی، (1388)، التوحید، تهران، ارمغان طوبی.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1981 م)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه (ج 2 و 3 و 4)، چاپ سوم، بیروت، دار احیاء التراث العربی.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1360 ه.ش)، اسرار الایات و انوار البینات، تهران، انجمن اسلامی فلسفه و حکمت اسلامی.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1378 ه.ش)، المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1413 ق)، تفسیر القرآن الکریم (ج 1 و 2 و 3 و 4 و 5 و 6 و 7)، چاپ دوم، قم، بیدار.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1363 ه.ش)، مفاتیح الغیب، تهران، وزارت فرهنگ و آموزش عالی موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1417 ق)، الشواهد الربوبیه فی مناهج السلوکیه (ج 1 و 2)، چاپ دوم، بیروت، موسسه التاریخ العربی.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1420 ق)، مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین، تهران، حکمت.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1363)، المشاعر، چاپ دوم، تهران، طهوری.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1354)، المبدأ و المعاد، انجمن فلسفه ایران.

-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1378)، رساله فی الحدوث، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

-      طباطبایی، سید محمدحسین (1404 ق)، نهایة الحکمة، قم، مؤسسه نشر اسلامی.

-      طریحى، فخرالدّین‏ (‏1375)؛ مجمع البحرین، تحقیق احمد حسین، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوى.

-      فراهیدى، خلیل بن احمد (1410)؛ کتاب العین، قم، انتشارات هجرت.

-      قرشی بنابی، علی اکبر، (1354)، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.

-      قیصرى رومى، محمد داوود (1375)؛ شرح فصوص الحکم، شرکت انتشارات علمى و فرهنگى.

-      واسطى زبیدى‏، سید مرتضى (1414)؛ تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر.