675648c2785e9a3

تمایز احاطی در اندیشه‌ی صائن الدین ابن ترکه و اسپینوزا

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه ادیان و فلسفه، دانشگاه کاشان

10.30465/cw.2020.5334

چکیده

ارتباط میان خداوند و مخلوقات، هم در عرفان اسلامی و هم در سنت دینی و الهیاتیِ غربی، همواره مورد توجه اندیشمندان بوده است. اساساً عرفا برای تبیین امکان برقراری ارتباط با خداوند و در عین حال، حفظ تعالی او نسبت به مخلوقات، به این بحث توجه جدی داشته‌اند. صائن الدین ابن ترکه، از عرفای بنام قرن هشتم و نهم هجری و از شارحان برجسته‌ی عرفانِ ابن عربی، با مطرح کردن بحث کیفیت ارتباط خداوند با مخلوقات، در قالب بحث تمایز احاطی، تحلیل‌های عرفانی عمیقی ارائه می‌کند که شبیه آنها را می‌توان در آراء اسپینوزا نیز ملاحظه نمود. هر دو، به خداشناسی و تبیین صفات و ویژگی‌های خداوند در ارتباط با مخلوقات، توجه جدی داشته‌اند. همچنین هم ابن ترکه و هم اسپینوزا، با مطرح کرده اقسام تمایز و تقابل در فلسفه و عرفان، تلاش کرده‌اند تا نشان دهند که تمایز میان خداوند و مخلوقات، از سنخ تقابل کامل و جدایی مطلق میان دو شیئ نیست، بلکه خداوند با وجود تمایز ذاتی و الوهیت متعالی‌اش، چنین نیست که هیچ نحوه ارتباطی با موجودات نداشته باشد و ابن ترکه این ارتباط وجودی را در قالب بحث تمایز احاطی مطرح می‌کند اما اسپینوزا با نسبت دادن برخی صفات مادی و غیر مادی به خداوند، هم تعالی خداوند را حفظ می‌کند و هم از علت حلولی بودنِ او برای مخلوقات سخن می‌گوید.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Surrounding Distinction in the Saenoddin Ibn Torke and Spinoza's Thought

نویسنده [English]

  • hasan ahmadizade
assistance professor, University of Kashan
چکیده [English]

The relationship between God and His creatures have been noticed in the Islamic and western mysticism. Indeed, mystics for explanting the possibility of relationship between God and His creatures, and also for preserving God's transcendence beyond creatures, paid more attention to this issue. Saenoddin Ibn Torke, one of the prominent mystics in the eighth and ninth AH, have been noticed to this issue by using the term Surrounding Distinction. We can see in the Spinoza's writings, issues like the Ibn Torke's Surrounding Distinction in his mystical writings. Both thinkers have been paid attention to the issue of God's nature, His attributes and His relationship to creatures. And also both thinkers by using the kinds of distinctions, tried to show that the distinction between God and His creatures, in not a contrasting one but a Surrounding one. In another word, both try to demonstrate the transcendence and incarnate (albeit not materiality) for God. In this article we will try to compare between Ibn Torke and Spinoza's thought on the Surrounding Distinction between God and His creatures.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Surrounding Distinction
  • God
  • Nature
  • Spinoza
  • Ibn Torke
قرآن مجید

ابن ترکه اصفهانی، صائن الدین، 1393، تمهید القواعد، تصحیح و تعلیق: سید جلال الدین آشتیانی، قم، انتشارات بوستان کتاب

.............................................، 1375، شرح گلشن راز، به کوشش دکتر کاظم دزفولیان، تهران، انتشارات آفرینش

............................................، 1384، شرح نظم الدرر (شرح تائیه کبرای ابن فارض)، به کوشش دکتر اکرم جودی نعمتی، تهران، میراث مکتوب 

ابن عربی، محی الدین، 1370، فصـوص الحکـم ، تصـحیح ابـوالعلاء عفیفـی، تهـران، انتشـارات الزهـراء، چـاپ دوم

اسپینوزا، باروخ، 1374، رساله در اصلاح فاهمه، ترجمه‌ی اسماعیل سعادت، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.

.....................، 1364، اخلاق، ترجمه‌ی محسن جهانگیری، تهران، مرکز نشر دانشگاهی

استیس، والتر ترنس، 1375، عرفان و فلسفه، ترجمه‌ی بهاء الدین خرمشاهی، تهران، انتشارات سروش

جوادی آملی، عبد‌الله، (1378)،  عین ‌النضاخ تحریر تمهید ‌القواعد، 3ج، تحقیق و تنظیم: حمید پارسانیا، قم، اسراء.

شهرآئینی، مصطفی و عباسی، خدیجه، رابطه طبیعت با خدا در دستگاه فکری اسپینوزا، پژوهشهای هستی‌شناختی، پاییز و زمستان 1395، سال پنجم، شماره 10، صص 120-101.

قیصری، داود 1382، شرح فصوص الحکم (در دو مجلد)، تصحیح حسن‌زاده‌ی آملی، قم، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ی علمیه‌ی قم

کلینی، محمد بن یعقوب، 1394، اصول کافی، ترجمه‌ی سید علی مرتضوی، قم، انتشارات سرور

لاهیجی، شمس الدین، 1381، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، به تحقیقِ عفت عباسی، تهران، انتشارات زوار.

Nadler, Steven, 2006, Spinoza’s Ethics: An Introduction, Cambridge, Cambridge University Press.

Levene, Nancy, K, 2004, Spinoza’s Revelation: Religion, Democracy, and Reason, Cambridge, Cambridge University Press.

Rayn, Todd, 2009, Pierre Bayle’s Cartesian Metaphysics,  Routledge.

Rocca,  Michael Della, 2008, Spinoza,  Routledge.