675648c2785e9a3

علم حضوری موثر در ادراک حسی و لوازم معرفت‌شناختی آن از دیدگاه حکمت متعالیه

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه علامه

2 استاد دانشگاه علامه طباطبائی

10.30465/cw.2020.4603

چکیده

هنگام ادراک حسی دو مرحله اتفاق می­افتد، یکی تاثیرپذیری عضو حسی و دیگری ادراکِ نفس است مرحله اول مادی و مرحله دوم مجرد است. براساس اتحاد نفس و بدن، نفس به تأثراتِ مادی که در اعضای حسی واقع می­شود علم دارد و این علم، از سنخِ علم حضوری است برخی از شارحین حکمت متعالیه همچون علامه طباطبائی و شهید مطهری به این دیدگاه گرایش دارند از لوازم معرفت­شناختی این نظریه، توانایی بر تبیین علتِ پیدایش برخی از خطاهای حس است همچنین این دیدگاه، بنایی معرفتی در جهت دفاع از نظریه واقع­گرایی غیرمستقیم در ارتباط با متعلق ادراک حسی می­باشد که بزرگان حکمت اسلامی بدان گرایش دارند. پذیرش حضوری بودن علم به تأثرِ مادیِ عضو حسی، با قول به حصولی بودن ادراک حسی قابل جمع است. ابن­سینا و صدرا قائل به حصولی بودن ادراک حسی­اند، در نقطه­ی مقابل سهروردی و سبزواری قائل به حضوری بودن آنند. طبق دیدگاه اخیر، نفس خودِ خارج را می­یابد، بنابراین عدمِ تطابق ادراک با خارج متصور نیست این در حالی است که هنگام مواجهه ابزار حسی با خارج، در برخی موارد صورتِ­ غیرمطابق با واقع بر نفس پدیدار می­گردد، در نتیجه نمی­توان قائل به حضوری بودن ادراک حسی شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Influence of Transcendental Wisdom on Sensory Perception and its Epistemological Consciousness

نویسندگان [English]

  • sayyed mohammad hosain naghibi 1
  • abdolah nasri 2
1 tabatabaee univercity
2 Allameh Tabataba'i University
چکیده [English]

During the sensory perception, two stages occur, one is the sensation of the sensory member and the other is the perception of the soul. The first stage is material and the second stage is single. Based on the union of the soul and the body, the soul has knowledge of the material influences that are present in the senses, and this science is of the nature of knowledge. Allameh Tabatabai and Martyr Motahhari tend to this viewpoint on the epistemological properties of this theory, the ability to explain the cause of the emergence There are some sensory errors. The acceptance of the presence of science in the material affection of the sensory member is commensurate with the promise of the acquisition of sensory perception. Ibn Sina and Sadrà believe in the achievement of sensory perception, they consider themselves to be in front of Suhrawardi and Sabzevari. According to the recent viewpoint, it finds its own soul, so the inaccuracy of perception can not be realized externally, while in the face of an external sensory instrument, in some cases the face appears inconsistent with the self, thus, it can not be The presence of sensory perception

کلیدواژه‌ها [English]

  • Introspection
  • Sensory Perception
  • material affection
  • sensory error
  • Epistemology
- ابن­سینا، حسین، الاشارات و التنبیهات، چاپ اول، قم، نشر البلاغة، 1375.

2- ابن­سینا، حسین، التعلیقات، تحقیق از عبد الرحمن بدوى‏، بیروت‏، مکتبة الاعلام الاسلامى‏، 1404(2) ه ق.‏

3- ابن­سینا، حسین، الشفاء(الطبیعیات)، ج‏2(النفس)، به تحقیق سعید زاید، قم‏،مکتبة آیة الله المرعشى‏،1404(1) ه ق.‏

4- پویمن، لوئیس پی، 1387، ترجمه رضا محمدزاده، معرفت شناسی مقدمه ای بر نظریه شناخت، دانشگاه امام صادق (ع)، اول، تهران.

5- حسین­زاده، محمد، 1382، پژوهشی تطبیقی در معرفت شناسی معاصر، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، اول، قم.

6- خسروپناه، عبدالحسین و عاشوری، مهدی، رئالیسم معرفتی، چاپ اول، تهران، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 1393.

7- رازی، فخرالدین، 1411، المباحث المشرقیة فى علم الالهیات و الطبیعیات‏، انتشارات بیدار، دوم، قم.

8- رازی، قطب الدین و باغنوی، حبیب الله، 1381، الهیات المحاکمات مع تعلیقات الباغنوى، میراث مکتوب، اول، تهران.‏

9- رضایی، رحمت الله، نظام معرفت شناسی سینوی جلد دوم، چاپ اول، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، 1395.

10- سبزوارى‏، هادی بن مهدی، اسرار الحکم، به تصحیح کریم فیضى‏، چاپ اول‏، قم‏، مطبوعات دینى‏، 1383.

11- سبزوارى‏، هادی بن مهدی، شرح المنظومة، تصحیح و تعلیق از آیت الله حسن زاده آملى‏، چاپ اول‏، تهران‏، نشر ناب‏، 1369- 1379.

12- شیخ اشراق‏، مجموعه مصنفات، به تصحیح و مقدمه هانرى کربن و سید حسین نصر، چاپ دوم‏، تهران‏، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى‏، 1375.

13- صدرالمتألهین، التعلیقات علی شرح حکمه الاشراق، پیشگفتار و تصحیح: حسین ضیائی، کالیفرنیا(ایالات متحده آمریکا)، انتشارات مزدا، ، 2010م.

14- صدرالمتألهین، الحاشیة على الهیات الشفاء، قم‏، انتشارات بیدار، بی تا.

15- صدر المتألهین‏، الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، چاپ سوم‏، بیروت‏، دار احیاء التراث‏، 1981 م.‏

16- صدر المتألهین‏، الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة، تصحیح و تعلیق از سید جلال الدین آشتیانى‏، چاپ دوم‏، مشهد، المرکز الجامعى للنشر، 1360.

17- صدر المتألهین‏، المبدأ و المعاد، به تصحیح سید جلال الدین آشتیانى‏، تهران‏، انجمن حکمت و فلسفه ایران‏، 1354.

18- صدرالمتألهین، شرح الهدایة الاثیریة، چاپ اول، بیروت، موسسة التاریخ العربى، 1422.

19- صدرالمتألهین، مجموعه رسائل فلسفى، به تحقیق حامد ناجى اصفهانى، چاپ اول، تهران‏، انتشارات حکمت‏، 1375.

20- صدرالمتألهین، مفاتیح الغیب، چاپ اول‏، تهران‏، موسسه تحقیقات فرهنگى‏، 1363.

21- صلیبا، جمیل و صانعی، منوچهر، فرهنگ فلسفى، چاپ اول، تهران، انتشارات حکمت، 1366.

22- طباطبائی، سیدمحمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، با پاورقی مرتضی مطهری، صدرا، 1390.

23- طباطبائی، سیدمحمدحسین، بدایة الحکمة، بیروت، دار المصطفی للطباعة و النش، 1402 ه ق.

24- طباطبائی، سیدمحمدحسین، نهایه الحکمه، به تحقیق عباس­علی زارعی سبزواری، چاپ دوم، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1427ه.ق.

25- طوسی، خواجه نصیرالدین، تلخیص المحصل، چاپ دوم‏، بیروت‏، دار الاضواء، 1405 ه ق‏.

26- طوسی، خواجه نصیرالدین، شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، چاپ دوم، قم، نشر البلاغة،  1375.

27- عبودیت، عبدالرسول، درآمدی به نظام حکمت صدرائی(جلد دوم)، چاپ اول، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه ها (سمت)، 1386.

28- مدرس طهرانی، آقاعلی، مجموعه مصنفات، تصحیح محسن کدیور، چاپ اول، تهران، اطلاعات، 1378.