675648c2785e9a3

«قِدَم و وحدت نفس»ازمنظر حکیم محمدصادق اردستانی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

2 استادیار موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران

چکیده

ابن‌سینا نفس را «روحانیة الحدوث و البقاء» و ملاصدرا آن را «جسمانیة الحدوث و روحانیة البقاء» می‌داند.ملامحمدصادق اردستانی در الحکمة الصادقیة معتقد است که حدوث نفس نه با تجرد آن سازگار است و نه با بقایآن. وی به قدم و وحدت نفس قائل شده است. ازدیدگاه ابن‌سینا و حکمای دیگر، قول به «قدم و وحدت نفس» با دو محذور اساسی مواجه است: 1. اگر نفس بعدازتعلق به بدن متکثر نشده باشد، بایدهمۀ انسان‌ها در همۀ صفات یک‌سان می‌بودند؛ 2. اگر نفس بعدازتعلق به بدن متکثر شده باشد، امر مجرد به‌نحو بالقوه و بالفعل انقسام می‌پذیرد. حکیم اردستانی در الحکمة الصادقیة مدعای خود را به‌گونه‌ای تبیین کرده است که با دو محذور یادشده مواجه نشود. در این نوشتار، با بهره‌گیری از آثار فلسفی اردستانی، دیدگاه وی درباب نفس تبیین شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Mohammad Sadegh Ardestani on the Eternity and the Unity of Soul

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ghomi 1
  • Mohammadjavad Esmaeili 2
1 Ph.D. student in Transcendental Wisdom, The Iranian Institute of Philosophy (IRIP)
2 Assistant Professor of The Iranian Institute of Philosophy (IRIP)
چکیده [English]

Ibn Sina believes that soul is ‘spiritually and bodily originated’, while Mulla Sadra claims that it is ‘bodily originated but spiritually eternal’. Mullah Mohammad Sadegh Ardestani in al-Hikmah al-Sadaqiyah believes that originatedness of the soul is neither consistent with its abstraction nor with its survival. He believes in the eternity and unity of Soul. From the perspective of Ibn Sina and other scholars, saying that soul is united and eternal is faced with two basic problems: 1. If soul has not been multiplied after its incarnation in the body, all human beings should be identical in all traits; 2. If soul has been multiplied after its incarnation in the body, the abstract entity are divided potentially and actually. In al-Hikmah al-Sadeqiyah, Ardestani has explained his claim in such a way that he would not face with the two mentioned issues. Using the philosophical works of Ardestani, we explain his viewpoint about soul.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibn Sina
  • Ardestani
  • originatedness
  • Eternity
  • Al-Hikmah al-Sadeqiya
آشتیانی، سیدجلال‌الدین (1375)،منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج 4،مشهد: انجمن فلسفه.

آملی،سیدحیدر (1386)، رسالة نقد النقود فی معرفة الوجود؛ جامع الأسرار، تحقیق و تصحیح هانری کربن، تهران: علمی و فرهنگی.

ابراهیمی دینانی،غلامحسین (1380)،قواعد کلی فلسفی در فلسفۀ اسلامی، ج 1، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ابراهیمیدینانی،غلامحسین (1391)،معاد، تهران: حکمت.

ابن‌سینا،حسینبنعبداللّه (1392)،النفس من کتاب الشفاء، تحقیق حسن حسن‌زادۀ آملی، قم: بوستان کتاب.

ابن‌کمونه،سعدبنمنصورالبغدادی (1385)،ازلیةالنفسوبقائها، تصحیح و مقدمۀ انسیه برخواه، مقدمۀ انگلیسی از زابینه اشمیتکهورضاپورجوادی،تهران: کتاب‌خانه،موزه، و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

ابن‌کمونه،سعدبنمنصورالبغدادی (1382)،التنقیحاتفیشرحالتلویحات، تصحیح و مقدمة حسین ضیائی و احمد الوشاح، کالیفرنیا: مزدا.

افلوطین (1372)،اثولوجیا، قم: بیدار.

ترکه، صائن‌الدینعلی (1360)،تمهیدالقواعد، تحقیق و تصحیح سیدجلال‏الدینآشتیانى، تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.

جوادی ‌آملی،عبداللّه (1393)،رحیقمختوم: شرححکمتمتعالیه، تنظیموتدوین حمید پارسانیا،ج 13، قم: اسراء.

حسینی،سیداحمد (1368)،فهرست کتاب‌خانة آیت‌اللّه مرعشی نجفی، ج 17، قم: کتاب‌خانۀ آیت‌اللّهمرعشی نجفی.

حلی،حسنبنیوسف (1390)،مناهج الیقینفیأصولالدین، تحقیق محمدرضاانصاریقمی، قم: بوستانکتاب.

رازی،ابوبکرمحمدبنزکریا (1973)،رسائلفلسفیة؛ مضافٌ الیهاقطعاًمنکتبهالمفقودة، بیروت: دارالآفاقالجدیدة.

رازی، فخرالدین (1411)،المباحث المشرقیةفیعلمالالهیاتوالطبیعیات، ج 2، قم: بیدار.

رازی، فخرالدین (1384)،شرحالإشاراتوالتنبیهات [ابن‌سینا]، مقدمهوتحقیق علیرضانجف‌زاده،تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

ریاحی،محمدحسین (1385)،روضۀرضوان؛مشاهیرمدفوندرتکیةکازرونی،اصفهان: کانون پژوهش.

سهروردی، شهاب‌الدین (1375)،حکمةالاشراق، مجموعه مصنّفات شیخاشراق، ج 2، تهران: مطالعات و تحقیقاتفرهنگی.

شهرستانی،محمدبنعبدالکریم (1364)،المللوالنحل،ج 2، قم: منشوراتالرضی.

شیرازی،قطب‌الدین (1391)،شرح حکمة الإشراق، بهانضمامتعلیقاتصدرالمتألهین،تحقیق محمدموسوی،تهران: حکمت.

شیروانی،محمد (1358)،فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ وزیرییزد، ج 5، تهران: به هزینة انجمن آثار ملی.

صدوقی سها، منوچهر (1359)،تاریخ حکما و عرفای متأخرینصدرالمتألهین، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ ایران.

طوسی،نصیرالدین (1405)،تلخیصالمحصل، بیروت: دارالأضواء.

طوسی،نصیرالدین (بی‌تا)،شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات، ج ‏3، قم: نشرالبلاغة.

غفاری،ابوالحسن (1392)، «تحلیلانتقادیاشکالاتملاشمساگیلانیوملامحمدصادقاردستانیازنظریۀملاصدرادربارۀنفس»، درنفس و بدن در فلسفۀ مشاء و حکمت متعالیه (1)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

فیضکاشانی،ملامحسن (1375)،اصول المعارف، تعلیق،تصحیح، و مقدمۀ سیدجلال‌الدینآشتیانی،قم: دفتر تبلیغات اسلامی.

قمی،محمد و محمدجواد اسماعیلی (1395)، «نسخه‌شناسی و بایسته‌های تصحیح انتقادی”حکمت صادقیه“»، دوفصل‌نامۀ علمیـپژوهشیآینةمیراث، س 14، ش 1.

ملاصدرا، صدرالدینمحمد شیرازی (1389)،اسرار الآیات وأنوار البیّنات، رسالةمتشابهاتالقرآن،بامقدمهوزیرنظر سیدمحمدخامنه‌ای، تصحیح و تحقیق گروه مصححین [بنیاد حکمت اسلامی صدرا]، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

ملاصدرا، صدرالدینمحمد شیرازی (1382)، [التعلیقات علی الالهیات من الشفاءالهیاتشفاشیخ‌الرئیسابوعلی‌سینا،شرحوتعلیقات صدرالدین محمدشیرازی (ملاصدرا)، به‌اشراف محمدخامنه‌ای،تصحیح،تحقیق، و مقدمة نجف‌قلی حبیبی،تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

ملاصدرا، صدرالدینمحمد شیرازی (1981)،الحکمة المتعالیةفیالاسفارالعقلیةالاربعة، ج 8، بیروت: دار احیاء التراث.

ملاصدرا، صدرالدینمحمد شیرازی (1378)،رسالة فی الحدوث (حدوث العالم)، تصحیح و تحقیق سیدحسین موسویان،تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

ملاصدرا، صدرالدینمحمد شیرازی (1382)،الشواهد الربوبیةفیالمناهج السلوکیة، به‌اشراف محمد خامنه‌ای، تصحیح،تحقیق، و مقدمة مصطفی محقق داماد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.

ملاصدرا، صدرالدینمحمد شیرازی (1375)، مجموعه رسائل فلسفی صدرالمتألهین، تصحیح و تحقیق حامد ناجی اصفهانی،تهران: حکمت.

ملاصدرا، صدرالدین محمد شیرازی(1386)،مفاتیحالغیب، به‌اشراف سیدمحمد خامنه‌ای، تصحیح،تحقیق، و مقدمة نجف‌قلی حبیبی،تهران: بنیاد حکمت صدرا.

منتظرالقائم،اصغر (1389)،دانش‌نامۀتختفولاداصفهان،ج 1(آـ ج)، زیرنظر اصغر منتظرالقائم، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.

مهدوی،سیدمصلح‌الدین (1386)،اعلاماصفهان،تصحیح،تحقیق، و افاضات غلامرضانصراللهی،ج 3 (رـ ظ)، اصفهان: سازمانفرهنگیتفریحیشهرداریاصفهان.